SESİMİ DUYAN VAR MI?

Depremler Neden Can Alıyor? Felaket Gelmeden Önce Kendimize Sormalıyız!

ÖNGÖRÜ Haber Merkezi | Özel Analiz

“Bir gün yer sarsılır, duvarlar yıkılır, sokakları sessizlik kaplar… Enkazın altından bir ses yükselir: Sesimi duyan var mı? Peki, o ses duyulmadan önce biz ne yaptık?”

Deprem neden oluyor?

Deprem, insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük doğal tehlikelerden biridir. Yerkabuğunu oluşturan levhalar hareket ederken fay hatları boyunca gerilim birikir. Bu gerilim, kayaların dayanma sınırını aştığında aniden boşalır ve deprem meydana gelir. Türkiye de bu nedenle deprem tehlikesinin yüksek olduğu ülkeler arasındadır.

Ancak burada çok önemli bir ayrım var: Depremin meydana gelmesini engelleyemeyiz ama depremin afete dönüşmesini önlemek için çok şey yapabiliriz.

Peki, asıl sorunumuz tam olarak burada başlamıyor mu?

Asıl soru: Deprem mi öldürüyor, yoksa hazırlıksızlık mı?

Deprem doğanın bir gerçeğidir. Fakat bir sarsıntının büyük bir felakete dönüşmesinde binaların dayanıklılığı, zemin özellikleri, mühendislik hizmetleri, yapı denetimi ve afet hazırlığı belirleyici rol oynar.

Bir bina neden yıkılır? Yapımında hangi hatalar yapılmıştır? Taşıyıcı sistemine zarar verilmiş midir? Zemin yeterince incelenmiş midir? Denetimler gerektiği gibi gerçekleştirilmiş midir?

Bunlar, her büyük depremden sonra yalnızca birkaç gün değil, yıllar boyunca sorulması gereken sorulardır.

Çünkü enkaz kaldırıldıktan, kameralar bölgeden ayrıldıktan ve hayat yavaş yavaş normale döndükten sonra bile geride aynı gerçek kalır: İnsanlar yeniden aynı risklerle karşı karşıya kalabilir.

Felaket gelmeden önce harekete geçebiliyor muyuz?

Depremden sonra yardım göndermek elbette hayati önem taşır. Arama kurtarma ekiplerinin mücadelesi, sağlık çalışanlarının çabası ve gönüllülerin dayanışması takdire değerdir.

Fakat kendimize şu soruyu da sormalıyız:

Neden bütün gücümüzü felaketten sonra seferber etmek yerine, felaketin vereceği zararı önceden azaltmak için daha fazla çalışmıyoruz?

Riskli yapıların belirlenmesi, binaların bilimsel yöntemlerle incelenmesi, gerekli güçlendirme veya yenileme çalışmalarının yapılması, imar kararlarının bilimsel verilere dayanması ve denetimlerin etkin biçimde yürütülmesi hayati önem taşır.

Güvenli konut yalnızca bir ayrıcalık değil, insan hayatıyla doğrudan ilgili temel bir ihtiyaçtır.

Bir ailenin bütün birikimini vererek aldığı evin güvenli olup olmadığını bilmek istemesi en doğal hakkıdır. İnsanlar gece başlarını yastığa koyduklarında, bir sonraki sarsıntıda evlerinin kendilerine mezar olup olmayacağını düşünerek yaşamamalıdır.

Depremi önceden bilebilir miyiz?

Bilim insanları fayları inceler, geçmiş depremleri araştırır, yer hareketlerini izler ve deprem tehlikesini değerlendirir. Ancak bugün belirli bir depremin tam olarak hangi gün ve saatte, nerede ve hangi büyüklükte meydana geleceğini güvenilir biçimde önceden söylemek mümkün değildir.

Bu nedenle toplumda korku ve paniğe neden olan doğrulanmamış deprem tahminlerine değil, bilimsel verilere ve uzmanların açıklamalarına kulak vermeliyiz.

Önemli olan depremi kesin olarak tahmin etmeyi beklemek değil, her an yaşanabilecek bir sarsıntıya hazırlıklı olmaktır.

Vatandaşa düşen görev, kurumlara düşen sorumluluk

Vatandaşlar yaşadıkları binaların güvenliği konusunda yetkin uzmanlardan değerlendirme isteyebilir, dolap ve ağır eşyaları sabitleyebilir, aile afet planı hazırlayabilir, acil durum çantası bulundurabilir ve en yakın toplanma alanını öğrenebilir.

Ancak bütün sorumluluğu vatandaşa yüklemek de doğru değildir.

Yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları, yapı denetim kuruluşları, mühendisler ve inşaat sektörünün bütün paydaşları kendi sorumluluklarını yerine getirmelidir. Risklerin belirlenmesi, güvenli yapılaşmanın sağlanması ve gerekli önlemlerin alınması ortak bir görevdir.

Çünkü bir binanın güvenliği yalnızca o binada yaşayanların değil, bütün toplumun meselesidir.

SESİMİ DUYAN VAR MI?

Bu başlık yalnızca enkaz altından yükselen bir yardım çağrısı değildir. Aynı zamanda deprem olmadan önce duyulması gereken bir vicdan çağrısıdır.

Sesimizi duyun!

Bir sonraki felaketi beklemeden riskli binaları inceleyin. Bilim insanlarını dinleyin. Denetimleri etkinleştirin. Güvenli şehirler kurun. Çocuklarımızın, yaşlılarımızın ve bütün vatandaşlarımızın can güvenliğini öncelik hâline getirin.

Her depremden sonra aynı acıyı yaşamak, aynı soruları sormak ve aynı sözleri vermek zorunda mıyız?

Bir anne çocuğunu enkaz altında aramasın. Bir baba ailesine ulaşabilmek için yıkıntıların arasında çaresizce beklemesin. Bir çocuk, evinin güvenli olup olmadığını düşünerek büyümesin.

Depremi durduramayabiliriz. Ama ihmalleri azaltabilir, binaları güvenli hâle getirebilir ve kayıpları önlemek için bugünden harekete geçebiliriz.

Unutmayalım: Enkazın altından yükselen sesi beklemek için çok geç olabilir. Asıl mesele, o ses hiç yükselmesin diye bugün ne yaptığımızdır.

ÖNGÖRÜ Haber Merkezi olarak soruyoruz: Bir sonraki depremde aynı acıları yaşamamak için bugün hangi adımları atıyoruz?

Geleceği Bugünden Oku.

---

Kaynak notu: Analizin bilimsel çerçevesi AFAD'ın deprem oluşumu, deprem hazırlığı ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hakkındaki bilgilendirmelerine dayanmaktadır.

KAYNAK VE BİLGİ NOTU

Bu analiz hazırlanırken AFAD'ın deprem oluşumu, deprem hazırlığı ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kapsamındaki bilgilendirmelerinden yararlanılmıştır.

Resmî kaynaklar:

- AFAD: https://www.afad.gov.tr/

- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği: https://www.resmigazete.gov.tr/

ÖNGÖRÜ Haber Merkezi, deprem riskine karşı bilimsel bilginin, yapı güvenliğinin ve toplumsal farkındalığın önemini vurgulamaktadır.